DVORCI VOJVODINE

Dvorci u Vojvodini nastali su u periodu od XVIII do XX veka, u različitim stilskim izvedbama, od baroka do klasicizma. Gradili su ih bogati zemljoradnici i austrougarsko plemstvo, uglavnom daleko od gradova. Gotovo uvek okruženi su prostrano uređenim parkovima i ergelom. Svoj sjaj su počeli da gube posle kolonizacije nakon Drugog svetskog rata. Od tada padaju „iz ruke u ruku“. Četiri dvorca imaju status kulturnog dobra od izuzetnog značaja, 21 su objekti od velikog kulturno-istorijskog značaja, tri su u statusu značajnih kulturnih dobara, više od 20 samo su evidentirana kulturna dobra. Najpoznatiji vojvođanski dvorci su Kaštel u Ečkoj, dvorac porodice Dunđerski u Čelarevu, hotel dvorac „Fantast“ nadomak Bečeja i dvorci Stratimirović i Dunđerski u Kulpinu.

Dvorac Baba Pusta

Dvorac Baba Pusta smešten je u Bačkoj, svega desetak kilometara udaljen od sela. Od svih dvoraca koji se nalaze u Vojvodini, upravo ovaj najviše podseća na dvorce sa područja prostrane Transilvanije. Dvorac Baba Pusta izgrađen je 1907. godine, a za njegov izgled zaslužan je mađarski arhitekta Hikiš Reszo.

Dvorac je okružen danas veoma zapuštenim parkom koji je nekada bio uređen po principu engleskih vrtova. U istom parku nalaze se i zgrade koje su služile kao pomoćni objekti dvorca, dok se danas u njima nalazi sirotinja čije je mesto do skoro bilo na ulici. Što se samog dvorca tiče, u njemu niko ne živi i evidentirano je kulturno dobro.Nekada, enterijer je bio zaista impresivan. Dvorac Baba Pusta blistao je okićen kaminom, raskošnim lusterima, predmetima od mermera i punog drveta. Nameštaj koji ga je krasio bio je izrađen specijalno po narudžbini plemićke porodice Fernbah, kojoj je dvorac i pripadao, i bio je od velike vrednosti. Nažalost,sve je potpuno uništeno.

U prizemlju dvorca smeštena je mala porodična kapela do koje se dolazi oslikanim ulaznim hodnikom. Ona nije u ni malo boljem stanju od bilo koje druge prostorije dvorca, no ipak je još uvek moguće na njenim zidovima videti freske anđela i nekih svetaca. Dvorac Baba Pusta smešten je u Bačkoj, svega desetak kilometara udaljen od sela u kome je rođen veliki srpski pesnik Aleksa Šantić. Od svih dvoraca koji se nalaze u Vojvodini, upravo ovaj najviše podseća na dvorce sa područja prostrane Transilvanije. Dvorac Baba Pusta izgrađen je 1907. godine, a za njegov izgled zaslužan je mađarski arhitekta Hikiš Reszo.

Dvorac Ilion

Dvorac Ilion tj. palata koja je nekada pripadala baronu Rajačiću sagrađena je u periodu između 1836. i 1848. godine. Baron Rajačić otkupio je ovaj objekat od porodice Mioković-Hadži i renovirao ga zahvaljujući planu čuvenog bečkog arhitekte Sideka. Ispod kolske kapije, koja je zaseban objekat, nalazi se timpanon trouglastog oblika i grb porodice Rajačić. Osnova objekta je u obliku slova T, s tim što srednji krak nije simetričan i dosta je kraći u odnosu na glavni deo pravougaonog oblika.

Dvorac Ilion gleda na travnjak na čijem mestu je nekada bio prostrani, vrlo ukusno uređeni park, dok se u dvorištu zamka nalazi česma Patrijarhovac. Česma je sagrađena 60-ih godina 19. veka, a posvećena je Bogojavljenju. Danas se u dvorcu nalazi Gradski muzej Sremskih Karlovaca sa etnološkom zbirkom predmeta, a tu su i soba i kuhinja koje potiču iz perioda nastanka zamka.

Dvorac Lazarević

Dvorac Lazarević nalazi se u Velikom Središtu, u Vojvodini, ponosu i diki majke Srbije. Ova velelepna građevina duguje svoje postojanje Golubu Lazareviću koji se iz Srbije u Banat doselio početkom 19. veka. Čim je ovaj komad zemlje došao u njegove ruke, sagradio je na njemu dva dvorca i naredio uređenje parka koji ih okružuje. Stariji, veliki dvorac Lazarević je prizemni objekat u stilu klasicizma. Srednja fasada je simetrična, a u sredini dominira portik koji nose četiri ogromna stuba. Mali dvorac Lazarević je mešavina više različitih stilova. On ima ima stepenasto završenu atiku i kule na uglovima. Što se parka tiče, on je izuzetno prostran i u sklopu sebe ima gustu šumu koja u sebi čuva vrlo retke primerka drveća.

Danas, u velikom dvorcu se nalazi osnovna škola Branko Radičević, dok mali dvorac još uvek nema svoju namenu. No, i jedan i drugi su spomenici kulture od izuzetno velikog značaja baš kao i park prirode u kome su smešteni.

Staklena sudbina

I jedan i drugi dvorac Lazarebić bili su nešto najveličanstvenije u mestu Veliko Središte. Naime, reč je o manje-više siromašnom mestu, sa kućama čiji kvalitet je bio daleko ispod proseka, dok su ove dve građevine potpuno odudarale od takve okoline. Braća Lazarević su bila vrlo ponosna na svoj posed, ali sve im je uvek bilo nedovoljno luksuzno. Stalno su hteli više, stalno još. Naslutićete, preterali su u svojim prohtevima.

Lazarevići su obožavali zimu, do te mere da su uspeli sebi da omoguće da se sankaju čak i tokom leta. Naime, iz Pančeva su naručivali staklo po kome su se klizali. Međutim, žena jednog od braće je propala kroz staklenu stazu i skroz se isekla. No, oni na ovo upozorenje nisu ni obratili pažnju, već su nastavili da uživaju u zimskim čarolijama u sred leta. Leto pre napuštanja dvorca, Lazareviću su naručili da im se donese specijalno mat staklo. Međutim, u trenutku kada su se spustili sankama po njemu, naglo je zahladnelo i staklo je od silne hladnoće puklo na bezbroj delova. Od tada, braća su obolela od staklene bolesti, te je staklo počelo da im se priviđa svuda. Ubrzo nakon toga napustili su zamak.

Dvorac Kapetanovo

Dvorac Kapetanovo smešten je u Vojvodini, blizu mesta Stari Lec. Za njegovo postojanje zaslužan je nekadašnji župan Botka Belakoji ga je sagradio početkom dvadesetog veka, davne 1904. godine. Bio je u vlasništvu nekoliko uglednih ljudi, a jedan od njih , po kome je i dobio ime, bio je Milan Kapetanov. Naime, Kapetanov ga je dobio kao miraz pri ženidbi sa ćerkom Franca Maja, jednog od najbogatijih ljudi toga vremena.

Gradeći dvorac Kapetanovo, stvaraoci su uzor pronalazi u srednjevekovnim zamcima, te su ga izgradili u neogotičkom stilu. U pitanju su vrlo skladne proporcije koje odgovaraju romantičarskim načelima koja se tiču tipa i oblika građevine. Prozori na spratu imaju prelomljen tzv. gotski lk, a završavaju se polulučno. Što se tiče prizemlja, ono je kao imitacija kamenih blokova četvrtastog oblika sa ispupčenom soklom. Prvih godina njegovog postojanja, dvorac je bio okružen parkom ispunjenim zelenilom u centru kojeg se nalazila fontana.

Legenda o dvorcu Kapetanovo

Bilo je leto, avgust 1938. godine. Vlasnik zamka, Botka Bela, izgubio je svoje bogatstvo. Međutim, to još i nije bila tako velika nesreća u poređenju sa onom koja je usledila samo nekoliko dana kasnije pošto je saznao da je bankrotirao. Njegova žena, nemogavši da se pomiri sa gubitkom dvorca, polila se benzinom i zapalila. Sve što je ostalo od nje nakon tog nemilog događaja bio je pramen njene plave kose. Taj pramen dugo je obletao oko dvorca. Legenda kaže da se, posle ove tragedije, svake godine na Svetog Iliju, u jednoj od odaja zamka pojavljuje senka plavokose žene.Dvorac Kapetanovo danas je adaptiran u hotel, ali i registrovan kao spomenik kulture.

Dvorac Kaštel u Ečkoj

Selo Ečka nalazi se blizu Zrenjanina, svega 6 kilometara daleko. Osim po svojoj netaknutoj prirodi, raju za lovce i ribolovce, selo Ečka poznato je po dvorcu Kaštel koji se u njemu nalazi. Reč je o jednospatnoj kući jarko crvene boje, koja je podignuta u periodu između 1816. i 1820. godine u engleskom stilu. Dvorac je okružen predivnim parkom koji u sebi ponosno čuva i nekoliko vrlo starih spomenika i zgradu koja je nekada služila kao štala.

Za izgradnju Kaštela zaslužna je porodica Agošton koja se postarala da na ceremoniji njegovog otvaranja svira čuveniFranc List. Prostrana balska dvorana nekada je bila omiljeno mesto okupljanja svih viđenijih ljudi toga mesta i šire, a danas je ona pretvorena u restoran u čijem predivnom ambijentu i ukusnoj hrani uživaju i domaći i strani turisti. Svakako, i preostali deo dvorca je renoviran i adaptiran u hotel.

Dvorac Dunđerski Fantast

Ravna nam Vojvodina prepuna je velelepnih dvoraca koji i nakon toliko godina svoga postojanja isijavaju neverovatnim čarima. Jedan od njih je i dvorac Dunđerski tj. hotel Fantast, smešten u samom srcu Vojvodine, na svega 60 kilometara od Novog Sada. Kompleks se proteže na otprilike 70 hektara, a podrazumeva dvorac, park, ergelu trkačkih konja, mali kaštel i kapelu Svetog Đorđa.Negde početkom 20. veka, vojvođanski veleposednik Bogdan Dunđerski nasledio je od svoga oca 2500 jutara zemlje, koje je iskoristio da na ovom posedu izgradi dvorac koji će po njemu i dobiti ime. Neki su mišljenja da ga je sagradio iz čistog inata kako bi dokazao zlim jezicima da nije propao. Dvorac je bio ostvarenje njegovih momačkih snova: u njemu je neretko organizovao zabave kojima su prisustvovali najugledniji ljudi toga vremena, ali i mnošvo prelepih žena koje su uživale u njegovom društvu. Dunđerski se zbog ljubavi prema ovakovom načinu života nikada nije oženio.

Dvorac Dunđerski nastao je u periodu od 1919. do 1923. godine. Čine ga četiri ugaone kule neogotskog stila, a ulazi, kojih inače ima dva, pripadaju neoklasičnom stilu. Zid kojim je Fantast obgrljen je vrlo nizak, a krase ga dve monumentalne kapije napravljene od kovanog gvožđa.

Kapela Svetog Đorđa po svom izgledu pripada neovizantijskom stilu. Za oslikavanje ikonostasa zaslužan je čuveni srpski slikar Uroš Predić, inače veliki prijatelj Bogdana Dunđerskog, koji se postarao za umetničku vrednost kapele.

Puno još nepoznatih dvoraca i letnjikovaca čeka na restauraciju gde su potrebna značajna novčana sredstva i odobrenja za početak radova od lokalnih vlasti. Pisani sadržaj skinut sa mreže da bi se ispunila forma članka. Hvala na pažnji svako dobro i živi i zdravi bili !!!

Autor:Goran Popnovakov 2016

 

 

Advertisements