VOJVOĐANSKI FOKLOR

 

Deo Srbije severno od Save i Dunava-Vojvodina, predstavlja specifičnu etnokorelošku celinu u okviru panonske zone. Svojim položajem Vojvodina čini svojevrsnu granicu između Balkana i Evrope, što se odrazilo i na njeno igračko nasleđe..Vojvodinu čine tri veće oblasti: Srem, Banat i Bačka. Nastanjena raznorodnim življem: Srbi starosedeoci, doseljenici iz Bosne, Hercegovine, Crne Gore, Hrvatske(doseljeni u XX veku,posle I i II svetskog rata u poslednjoj deceniji XX veka)veliki broj etničkih zajednica: Bunjevci, Šokci, Rumuni ,Mađari, Česi. Slovaci, Romi, Rusini, Hrvati, Makedonci, Bugari…

Etnička šarolikost ovog dela Srbije podstakla je očuvanje tradicionalne muzike i igre svake pojedinačne zajednice, što potvrđuječinjenicu da se preko muzike i igre najbolje iskazuje etnička pripadnost. Obrednih igara u selima odavno nema, počele su da nestaju još u XVIII veku, a danas su vidljivi samo tragovi njihovog postojanja.

Godišnji i životni ciklus bio je propraćen muzikom i igrom,naročito svadbeni ceromonijal, u kojem je svakom trenutku pridavan značaj. U ovim prilikama neizostavno je bilo Veliko kolo(banatsko, bačko, sremsko)izvođeno uz gajdaša, potom devojačka igra nazivana u Sremu Ketuša, u Banatu Ficko, u Bačkoj Mađarac, Mladino kolo…

Pored obrednih igara, postojalo je mnogo igara zabavnog karaktera, tj lokalnog zabavnog repertoara. Njegova podela može se najbolje predstaviti grupisanjem prema obliku-formaciji, i to na narodne igre(po dvoje)i igre u zatvorenom kolu. Najpoznatije igre su u zatvorenom kolu su: Veliko i Malo kolo (banatsko,, bačko,sremsko), Paorsko kolo, Gajdaško kolo,Bunjevačko, Staračko. Od polovine XX veka, pod uticajem gradskih igara, kolo se počelo otvarati formirajući tako polukrug. Među ovim igrama poznate su: Majstorsko kolo, Trgovačko kolo, Pančevačko kolo, Vidino kolo, Mladino kolo…

Igranje u parovima je u Vojvodini zastupljenije, parovi mogu biti različiti raspoređeni po prostoru:pravilno po kružnici ili liniji i slobodno po kružnom prostoru. Od rasporeda po prostoru zavisi i način povezivanja igrača:igrači mogu biti postavljeni jedan pored drugog ili jedan naspram drugog, držeći se pod ruku,za ruke ispružene ispred sebe, nepovezano ili tako da igrač obuhvati igračicu oko pojasa, a ona njemu postavi ruke na ramena.

Razvijali su se pod specifičnim istorijskim, kulturnim,ekonomskim, geografskim i drugim uticajima tog kraja. Pojedine igre više su rasprostranjene po celoj Srbiji. U Srbiji ima vise od 3000 naziva narodnih igara. Preovlađuju vedre i vesele igre u kolu, dvodelni i četvorodelni, složeni i neravni taktovi, praćeni tradicionalnim instrumentima. Poneke igre se izvode uz pevanje i­­­li instrumentalnu pratnju ili oba. Najčešći razlozi za igranje po selima su prela, mobe, svadbe, vašari i susreti kulturno-umetničkih društava. Bogastvo i lepota igara se ogleda u različitim tipovima i stilovima,koji su različiti u različitim krajevima zemlje. 

Oblast Vojvodine se po mnogo čemu razlikuje od ostatka Srbije. Najverovatnije su uticaj imale mnoge igre nacionalnih manjina Vojvodine(mađarske,rumunske, slovačke i rusinske)i doprinele stvaranju ovog specifičnog stila. Koraci u igrama su sitni, skoro u mestu, sa puno udaranja petom o zemlju. Igre su praćene akrobatičkim muškim deonicama.Najpoznatije parovne igre su: Cigančica, Mađarac, Keleruj, Zurka, Kisel vode, Erdeljana,Sirotica, Sitne bole, Todore, Tandrčak dr.Postoji nekoliko igara koje se izvode u trojkama(igrač sa dve igračice)i to kod Srba u Banatu i kod Bunjevaca u Bačkoj.

Navedene igre u koluu parovima čine okosnicu repertoara Srba starosedeoca, Bunjevaca, Šokoca i Hrvata. Razlike među igrama ovih zajednica su pre svega u načinu igranja i muzičkoj pratnji. dok su osnovni igrački obrasci veoma slični. Igrački repertoar Srba doseljenika u XX veku je sasvim drugačiji. Kod njih su prisutne neme igre i pretežno igre uz vokalno-instrumentalnu pratnju. Ostale etničke zajednice(Rumuni, Mađari, Česi ,Slovaci…)pokušavaju, kao što je već rečeno, da sačuvaju sopstvene tradicionalne igre.Instrumentalna pratnja igrama, veoma zastupljena u prošlosti, izvodila se uz pratnju gajdi i tambura, koje su kasnije zamenile orkestri tmburaša i violinsta. Kod Mađara se javljaju cimbala i udaraljke, a kod Rumuna duvački orkestri u kojem dominira taragot. Harmonika je u Vojvodinu dospela rano, u nekim krajevima još u XIX veku, a kao pratnju igri korišćena je i kroz ceo XX vek.

Stil igranje je u Vojvodini veoma različit od ostalih krajeva Srbije. Kod svih žitelja(osim Dinaraca)dominatnu ulogu imaju muškarci igrači. U toku igranja oni improvizuju,variraju osnovni, uglavnom jednostavni igrački obrazac. Veština je u tome ogleda se u neprestanom pokretanju nogu od kolena naniže, što nosi različite lokalne nazive:federiranje(u Banatu), dupliri(u Sremu), kvrcanje i iskvrcavanje(Bunjevci u Bačkoj). Žene igraju mirnije i uglavnom sitno, vešto prateći i prilagođavajući se partnerima. Osim toga, igrački obrazac varira se usitnjavanjem koraka, zastojima, udarima rukama i korišćenjem raznih rekvizita pri igranju(Mađari u Bačkoj)..

Vojvodina kao spona Balkana i Evrope u muzičkom i igračkom medijumu, prepoznaje se u sledećim osobenostima:u velikom broju parovnih igara, u mnogim igrama sa nazivom kolo koje podsećaju na svite poznate u Evropi u XVI i XVII veku(igre sadrže više delova, započinju lagano i sve se više usložnjavaju)u rano uvedenoj harmonici i orkestarskoj pratnji igrama.

Približavanje Vojvodine zapadnoevropskom muzičkom i igračkom idiomu započeo je Isidor Bajić, komponujući po ugledu na poljsku muziku, muziku iigru Srpkinjica. Ova igra imala je dvanaest različitih figura, a do danas je sačuvana samo jedna-seoska igra tipa Sremice, od četiri simetrička zakta. Ostale figure su zaboravljene…

Eto ovo je ukratko bilo podsećanje na sav melos i različitost Vojvodine koje su međusobno isprepletani kroz više vekovnu zajedničku istoriju naših naroda…Neki tekstovi i video sadržaj preuzet sa interneta da bi se ispunila forma članka i samog sajta…Hvala na pažnji svako dobro živi i zdravi bili !!!

Autor:Goran Popnovakov 2016

Advertisements