STARI ZANATI

U XIX veku su gradovi u Srbiji imali oko 10-15 000 stanovnika i u njima su živeli radnici,činovnici,trgovci i zanatlije.Činovnici su bili najobrazovaniji i najugledniji ljudi tadašnje Srbije.Trgovci su iz evropskih gradova donosili i ovde prodavali štofove,svilu,posudje..a tamo prodavali pšenicu,svinje,suve šljive..


Zanatlija je bilo najviše a majstori su imali šegrte,dečake koji su uglavnom dolazili sa sela da nauče zanat.Pored učenja zanata,podrazumevalo se da za vreme šegrtovanja koje je trajalo 3 godine,obavljaju i razne kućne poslove.Po završetku šegrtovanja postajali su kalfe i obično su nastavljali da rade kod istog majstora ali su sada dobijali platu.Da bi postali majstori,kalfe su polagale majstorski ispit i dobijali Majstorsko pismo kao npotvrdu da su stručni i da mogu da otvore svoju radnju.Kako su se u Srbiji zanatima najpre bavili Turci i zanati su imali turske nazive…U eri modernizacije sve je manje ljudi koji se bave starim zanatima,tako da je sve manje majstora koji su nastavili tradiciju izrade i popravke predmeta starim tradicionalnim nacinom.Iako potreba za ovim zanimanjima nije prestala,sve je teže pronači majstora kovača da otkuje kosu,napravi sekiru,potkuje konja ili bilo sta slicno od starih zanata.

Grnčаri se bаve izrаdom sudovа zа čuvаnje i pripremаnje hrаne,sudovа zа nošenje i držаnje tečnosti i rаznog drugog posuđа…Pečenа glinа se nаzivа grnčаrijа(itаl. terаkotа).Često se nаzivа i nаrodnom kerаmikom.Rаzvijаnа je gde god je bilo nаlаzištа crvene gline.Grnčаrski zаnаt je bio jedаn od nаjrаzvijenijih zаnаtа nа prostoru cele Srbije.Posle Drugog svetskog rаtа grnčаrskа proizvodnjа nаglo opаdа.Ovаj zаnаt bio je veomа znаčаjаn jer je zаdovoljаvаo osnovne potrebe stаnovništvа.

Grnčаrijа je izrаđivаnа obično u grаdskim zаnаtskim centrimа.Poznаti grnčаrski centri u Srbiji bili su:Pirot,Бelа Pаlаnkа,Niš,Brаnje,Negotin,Zаječаr,Prizren,Kosovskа Mitrovicа,Prištinа,Arаnđelovаc.U znаtno mаnjem obimu i izmenjenom strukturom proizvodnje,grnčаrstvo opstаje i dаnаs.

Terzijski zanat je bio jedan od najbrojnijih starih zanata koji se zadržao dugo i nakon odlaska Turaka.U okviru zanata izrađivana je muška i ženska nošnja od uvoznih skupocenih materijala:čoje,kadife,atlasa,koja je nakon toga ukrašavana gajtanom i zlatovezom.Prve terzijske radnje osnovane 1851.godine bile su vlasništvo Petrović Andrije i Milošević Đure. Seoske terzije su bile malobrojne,one su išle po selima kao pečalbari ugovarajući poslove.Seoska odeća je bila od prostijeg domaćeg materijala i manje ukrašena.Nju su izrađivale abadžije ili klašnjedžije od grube vunene tkanine„aba“ ili„klašnja“,koja se smatra sirovinom domaćeg porekla,pa shodno tome,i njeni tvorci se smatraju domaćim zanatlijama.Nova„nemačka moda“utiče na potpuno gašenje terzijskog zanata.Krojači i šnajderi počinju da koriste šivaće mašine i preuzimaju poslove dotadašnjih terzija koji su ručno izrađivali odeću.Kazandžijski zanat je vrlo starog porekla,potiče iz turskog doba i vezan direktno za svakodnevnu upotrebu bakarnog posuđa u orijentalnoj kulturi življenja.Za potrebe hrišćanskog stanovništva kazandžije su najčešće izrađivali:kazane za pečenje rakije,za topljenje masti i kuvanje pekmeza,kazančiće za grejanje vode,kuvanje sapuna,bojenje tkanina,pravljenje sveća,razne kotlove,bakrače,lule za kazane i bakarne tepsije.Među njima je bilo zanatlija koji su bili samo kotlari za izradu kotlova i sličnih metalnih predmeta.Prateći zanat im je biokalajdžijski,koji je služio za krpljenje i kalaisanje već izrađenih predmeta,a njime su se najčešće bavili Cigani,kao putujući torbari,krpari.Oni su krpili i oblagali−kalajisali bakarne površine i druge metalne sudove koji su korišćeni za ishranu,s obzirom na toksičnost samog bakra.

Mutavdžije su od kozije dlake izrađivale:torbe,bisage,pokrovce,vreće,zobnice i druge predmete uglavnom za potrebe seoskih domaćinstava.Po predanju,ovim zanatom su se bavili Turci koji su ga preuzeli iz istočnjačke,odnosno persijske kulture,a to se vidi iz naziva pojedinih alata ovog zanata.

To je zanat koji je koristio jeftinu domaću sirovinu,ali je istovremeno bio vrlo težak i naporan za rad.Ipak,njihov broj je bio značajan sve do pred Drugi svetski rat,da bi nakon njega bio potpuno uništen donetom administrativnom zabranom koja se odnosila na gajenje koza.

Pinterski zanat je usavršena i složena drvodeljska delatnost.Poreklo ovog zanata može se vezati za domaću radinost jer je u prošlosti gotovo svaki seljak za svoje potrebe obrađivao drvo i izrađivao predmete drvenog pokućstva.Ovaj zanat je bio veoma rasprostranjen u Lužnici,tako da je pre Drugog svetskog rata bilo 44 majstora tog zanata. Pinteri ili kačari,kako ih Lužničani zovu, su pravili drvene posude za rakiju,vino i vodu:burad,kace,bačve,tabarke,tovarije,čabrove,vedra.Ove zanatlije nazivane su prema predmetima koje su najčešće izrađivali:bačvari,kačari,karličari …

Bojadžijski zanat je iz domaće kućne radinosti prerastao u poseban zanat onda kada je došlo do promena u odevanju stanovništva,kada su dotadašnje„beletine“zamenjivane odelima u boji.Do tada su korišćene biljne boje iz prirode koje su bile daleko postojanije i lepše od kasnije uvezenih industrijskih,mineralnih boja.Bojadžije su u svojim radionicama bojile vunu,platno,tkaninu,ređe gotovu odeću.Posebna zanimljivost je da bojadžije nisu upisivali dogovorene poslove s mušterijom na uobičajen način putem priznanice,već pomoću male drvene lutkice„raboša“,na kojoj majstor urezima obeležava svaku donetu pređu na bojenje,čime je garantovana sigurnost i ispravnost dogovorenog posla.Na rabošima su pravljeni posebni zarezi sa strane za vezivanje,na poleđini oznaka radionice,sa strane količina pređe koja se boji,a s prednje strane recke koje označavaju cenu rada.Bojadžijski zanat opada uporedo sa proizvodnjom i upotrebom tkanina u okviru domaćinstva,tako da je brzo postao neisplativ.

Kovačkim, drvodeljskim i pletačkim poslovima su se isprva bavili Cigani.Shodno njihovom lutalačkom načinu života prodavali su različite predmete ovih zanata obilazeći gradove i sela,još u tursko vreme.I kasnije,kod stalno nastanjenih Cigana kovački zanat je bio često zanimanje.

Kovački zanat u prošlosti među hrišćanskim stanovništvom nije bio na ceni,kasnije ga prihvataju,pa im on postaje osnovni,ali i dopunski izvor privređivanja.Kovači su bili brojne zanatlije prisutne kako u urbanim tako i u ruralnim sredinama.Izrađivali su razne predmete od kovanog gvožđa:motike,sekire,verige,tesle,bradve,varili su gvozdene šine na točkovima,oštrili sečiva za domaćinstva i poljoprivredni rad,kao i sve ostale poslove vezane za obradu metala.Oni su radili i veoma rasprostranjeni potkivačko-albatski zanat,koji se kao poseban izdvaja iz kovačkog.Ove zanatlije su se bavile potkivanjem konja i volova.Pri potkivanju se vodilo računa da se ne povredi životinja koja je i sama mogla,ponekad, da povredi potkivača.Stoga se njihov posao smatrao veoma opasnim i napornim.U današnje vreme ga obavljaju kovači kao deo svog posla.

Samardžijski zanat se smatra jednim od najstarijih zanata u području jugoistočne Srbije.Postojao je u gradovima i selima.Ove zanatlije izrađivale su dve vrste samara:običan samar za nošenje tereta i„binek-samar horizontalnog oblika sa štavljenom kožom podešen za jahanje“.Iako naziv zanata upućuje na tursko poreklo,što verovatno i jeste, zanimljivo je da su „samardžijski zanat obavljali isključivo hrišćani,jer za njega nisu bili zainteresovani ni Turci,ni Cigani“.Do opadanja zanata dolazi kada za transport dobara počinju da se koriste zaprežna kola,i naravno,kasnija upotreba motornih vozila.

Kolarski zanat je starog porekla,odnosi se na izradu zaprežnih kola,sanki i jarmova,koji su upotrebljavani za prevoz ljudi i prenos tereta, sve do 20.veka.Među njima bili su i kolari koji su se bavili izradom fijakera,čeza,taljiga.Kolarske radionice su se nalazile u blizini kovačkih čije su veštine bile neophodne radi ugradnje i popravki metalnih delova na kolima.Ovaj zanat je dugo trajao i bio brojan,ugasio se pojavom motornih vozila.

Ćurčijski zanat(kožušćarski)je sredinom 19.veka bio veoma razvijen u najvećem zanatskom centru jugoistočne Srbije Pirotu..Međutim,smatra se da ovaj zanat potiče iz starine,jer su neki oblik kožuha nosili kaluđeri u srednjovekovnoj Srbiji.Ćurčije su se bavile preradom jagnjećih, jarećih,ovčijih i kozjih koža izrađujući različite odevne predmete.Majstore ovog zanata još su nazivali kožuhari i krznari,jer su osnovni njihovi proizvodi bili kožusi i šubare.U velikoj meri ćurčijski zanat bio je zastupljen i u oblasti Lužnice.Zanat se na neko vreme gasi ulaskom u industrijsku proizvodnju,ali u pojedinačnim slučajevima opstaje do današnjih dana zbog potražnje njihovih kvalitetnih proizvoda.

Lončarski(grnčarski)zanat svoje poreklo vodi iz najstarijeg doba i prema spomenicima iz tog doba bio je veoma razvijen u srednjem veku.Na osnovu kazivanja današnjih Ljuberađana kaže se da je prva lončarska radnja u Ljuberađi osnovana je 1840.godine.Pred Drugi svetski rat bilo je čak 23 lončarske radnje u Lužnici.Inače,oni su izrađivali širok spektar proizvoda za potrebe domaćinstva,pre svega razno posuđe,kao što su: testije,ćupovi,šerpe,kondiri,buklije,rukatke,panice,kapci za kazane i slično.

Limarski zanat je iz novijeg vremena i svojim posudama počinje da konkuiše lončarima.Limar proizvodi ili popravlja predmete od lima kao što su:ograde,oluci i posude(posuđe).On vrši sečenje,savijanje i obradu i lemljenjem spaja delove.Limarsko zanimanje je veoma traženo u industriji…

Opančarski zanat(čarugdžijski)bio je veoma razvijen još pre odlaska Turaka.Ove zanatlije su izrađivale obuću koju je nosilo više seosko nego gradsko stanovništvo..Oni su se bavili izradom finijih i kvalitetnijih opanaka od uštavljenih koža,za razliku od ranijih primitivnih,šivenih opanaka od presne kože,koji su nošeni sve do kraja 19.veka.Novijim opancima je poboljšan izgled,higijena i trajnost.Obućari su zanatlije novijeg vremena,koji istiskuju opančare.Oni se bave izradom različite vrste obuće,a takođe i njihovom popravkom.Kasnije su dobili naziv šusteri,koji potiče iz zapadne kulture,a preuzet je između dva svetska rata.

Vurundžijski ili furundžijski zanat.Majstori ovog zanata nazivani su još lebari i simidžije,u savremeno doba pekari.To je zanat koji se vremenom sve više omasovljavao za razliku od drugih starih zanata.Najstariji majstori zanata pored hleba pravili su lepinje,somune,ćije,penjurlije,kifle,mekike,simite.Oni su u svojim starinskim furunama pekli i meso(pečenje)i druge namirnice po narudžbini.Među njima su bile zanatlije koje su izrađivali samo simite,okrugle male hlebove od belog brašna.Vurundžije ih nisu smatrali ravnopravnim,već su na njih gledali sa podsmehom.

Kamenorezački zanat je poznat u oblastima gde ima potrebne sirovine za njegov rad.Najčešće je korišćen kamen iz Donjeg Dejana s nalazišta u mahali Kamenjari ili iz sela Grnčar koji je nazivan„trahit“.Pored toga,kamen je i dopreman iz Jablanice,kao i iz Makedonije.„Do Prvog svetskog rata pravljeni su spomenici iz jednog dela„ustanici“,a nakon toga izrađuju se spomenici sa zašiljenim vrhom od granitovog kamena.Posle Drugog svetskog rata izrađuju se takozvani šifonjeri,sastavljeni iz dva-tri dela koji se uklapaju“.

Sodadžijski zanat(sodadžije,sodari,klakerdžije)pripada grupi zanata novijeg datuma. Razvio se sredinom 20.veka.To su zanatlije koje su pravile i prodavale soda-vodu i druga osvežavajuća pića,od kojih su najpoznatija klaker,oranžada i kabeza,korišćeni najviše za ugostiteljske potrebe.Soda-voda je dobijana hemijskim procesom u kombinaciji pijaće vode i ugljen dioksida,čime se dobijala gazirana voda slična današnjim gaziranim kiselim vodama.Prodavana je u staklenim sifonskim bocama sa montiranim mehanizmom i ručkom.Berberski zanat je starijeg porekla,potiče iz turskog doba.Stari majstori su pored šišanja,podšišavanja i brijanja pružali i pojedine medicinske usluge:vadili zube, pijavicama lečili razne bolesti poput glavobolje i gojaznosti,a kasnije su se bavili friziranjem i farbanjem kose,brade i brkova.Ovaj zanat se smatra blagoslovenim,s obzirom da postoji mišljenje da ko se sprema na hadžiluk treba da izmenja novce sa berberima jer su njihovi novci blagosloveni.

Voskovardžije,ćumurdžije,građevinari,ciglari i crepari su pripadali grupi pečalbarskih zanata.

Voskovardžijski zanat razlikuje se od mumdžijskog koji je stariji i turskog porekla.„Jedni svećari grade sveće od loja za svakidanju upotrebu;oni obično grade i sapun:to su mumdžije.Voskari pak grade sveće od voska…“Zbog slabije potražnje njihovih proizvoda,voskarski i lecederski zanat se spajaju u jedan pa nastaje voskarsko-lecederski zanat,uprkos razlikama u proizvodima i tehnologiji njihovog rada.Njime su se u prvoj polovini 19.veka bavili Grci,a od njih,prema pretpostavkama,preuzimaju drugi i proširuju ga po Srbiji.Oni su sveće,lecederske medene kolače i druge proizvode prodavali kako u radionicama tako i na vašarima.U periodu oko Prvog svetskog rata izrađivane su„valjane sveće“,a kasnije izlivanjem pomoću točka„ringa“na kome su fitilji preko kojih se sipao vosak.Zanat opada uporedo sa elektrifikacijom zemlje,kao i sa opadanjem tražnje u crkvama koje započinju same da ih izrađuju.

Ćumurdžijski zanat je stari zanat čiji majstori su još nazivani ugljari i ćumuraši i koji„ne sede po Srbiji nigde stalno;to su pečalbari iz Niškog i naročito Pirotskog okruga,koji grade ugljen po planinama i nose ga na prodaju po varošima…“Ćumurdžije su izrađivale drveni ugalj primitivnim načinom spaljivanja grabovih,bukovih,hrastovih cepanica,tokom jeseni i zime.Svoj proizvod su pretežno prodavali kovačima za rad na ognjištu.Pored toga,ćumur je prodavan i šnajderima kojima je bio potreban za zagrevanje pegli,kao i gradskim dućandžijama za raspaljivanje vatre na mangalima.Još uvek postoji to zanimanje koje do danas nije ni najmanje osavremenjeno.

Građevinari, ciglari i crepari(i kasniji moleri)su pripadali grupi pečalbarskih zanatlija pored već pomenutih voskovardžija i ćumurdžija.Stari građevinari ili neimari nazivani su dunđeri.To ime potiče od tursko-persijske reči„dulger“što znači drvodelja,tesar, seoski graditelj koji projektuje,gradi i sve drugo što je potrebno pri izgradnji kuće.Dunđerstvo predstavlja,poput današnje arhitekture,vrstu graditeljske umetnosti u okviru stare gradske balkanske kulture.To je naročita zanatska umetnost od koje njeni majstori žive i nije im to uzgredno zanimanje,pored poljoprivrede,kao što je slučaj kod seoskih graditelja.Seoskom arhitekturom,koja je jednostavnijih oblika,diferencirana po etničkim grupama,bave se sami seljaci.U okviru dunđerskog zanata vremenom se izdvajaju stolari(dogramadžije)koji izrađuju raznovrsne predmete od drveta za opremanje kuća.Stolari,kako seoski tako i gradski,su pored sitnijih predmeta drvenog pokućstva(zastruzi,slanici,čaše…)pravili i druge veće i raznovrsne predmete za kuću kao čiviluke,krevete,klupe,stolove i dr.

Ciglari,crepari ćeramidžije su svoje proizvode izrađivali sezonski u pogonima van naseljenih mesta,dok je njihova roba uglavnom bila tražena u gradovima.Mnogi lužnički pečalbari su odlazili širom Srbije u periodu od aprila do oktobra,kada je najpogodnije vreme za izradu poljske cigle.U pečalbu su odlazili i stari i mladi,a često i deca.Posao je bio izuzetno težak jer se radilo se od jutra do mraka.Dnevno je izrađivano po 8000 cigala.Njihove radionice držali su bogatiji ljudi,pre svega trgovci i mehandžije,najčešće radeći u ortakluku.

Krečarstvo je delatnost pečenja kreča,jedan je od najstarijih zanata kojim se ljudi bave još iz perioda praistorije.Vekovima se ljudi bave krečarstvom u poljskim krečanama,najčešće u ruralnim sredinama širom sveta,bogatim krečnjakom i šumama(ogrevnim drvetom).Kreč je jedan je od najstarijih i najrasprostranjenijih građevinskih materijala,koji se vekovima upotrebljava kao vezivno sredstvo u građevinarstvu ili kao premaz pri krečenju,odnosno bojenju i dezinfekciji spoljašnjih i unutrašnjih zidova stambenih i drugih objekata.Kreč se obilato koristi i kao hemijska sirovina u industriji.

Bravarskim zanatom se bave majstori,koji su ranije nazivani šloseri od Schlosser(nem.)u našem prevodu bravar.Taj zanat ne pripada grupi starih tradicionalnih zanata,jer je poznat tek od kraja 19.veka.To su zanatlije koje se bave izradom novih i popravkom raznih metalnih predmeta: sitnih delova kućne bravarije(ključeva,šarki,reza,okova),predmeta pokućstva(nameštaja,rezervoara)kao i metalnih delova(ograda,rešetki,vrata).

Bombondžijski zanat razvija se kao orijentalni zanat prvih godina 19.veka i u početku njegovi poznavaoci izrađuju samo ratluk i šećerleme.Početkom 20.veka ovaj zanat najviše praktikuju doseljeni Goranci,a tek kasnije i Srbi.Ta delatnost je opstala do današnjih dana.Ona je često u varošima praktikovana sa sodadžijskim zanatom.Proizvodnja bombona:svilenih i filovanih,raznih deserta i kanditorskih proizvoda se razvija posredstvom uticaja sa zapada tek sredinom 20.veka.

Fotografski zanat je relativno novijeg datuma u Srbiji,pa je,stoga,bio malobrojan čak i u većim gradskim centrima.Pred Drugi svetski rat zabeleženo je da u Ljuberađi radi samo jedan fotograf,na osnovu spiska postojećih zanatlija.Fotografsko zanimanje je uvek bilo na ceni,ali budući da podrazumeva skupu opremu nije bilo rasprostranjeno.

Jorgandžijski(jastučarski)zanat se kod Srba razvija odlaskom Turaka,kada je i seosko stanovništvo počelo da upotrebljava krevete i posteljinu u vidu pokrivača izrađivanih od satena,pliša,cvilika,cica i drugih materijala.Ove zanatlije su pored jorgana izrađivale još dušeke i slamarice za krevete.Zanatski proizvodi ovih majstora su veoma dugo bili traženi zbog kvalitetnih proizvoda.

Majstora za popravku instrumenata bilo je dve vrste:za popravku žičanih instrumenata i za opravku harmonika.Na osnovu jednog zapisa utvrđeno je da je porodica Darojinci iz sela Malo Bonjince dala darovite majstore.U okviru porodice koja je uglavnom odlazila u pečalbu,jedan njen član je zbog bolesti u tome onemogućen pa je počeo da se bavi lakšim poslom–izradom harmonika.Lepo je svirao i pevao i taj dar je preneo na potomke. .

Žene vične ručnoj i mašinskoj izradi pletenih odevnih predmeta od vune ili pamuka.Pojava mašina za pletenje bitno je uticala na smanjenje ručnog štrikeraja.Naziv potiče od reči stricken (nem.),označava pletenje u sklopu kućne radinosti.Zabeleženo je da u Lužnici pred Drugi svetski rat,kao i dve-tri decenije posle njega,ima dosta zanatlija–pletača(31),među kojima je bilo i žena i muškaraca.Njihov rad je gotovo zamro kada je industija preuzela proizvodnju odeće.U okviru današnje modne industrije njihovi radovi mogu ponovo da dobiju na popularnosti.U sklopu ženske radinosti pominju se trukerke koje izrađuju i prodaju trukovana platna iscrtana raznim šemama i mustrama,koje su koristile žene i devojke za vez,najviše u periodu između dva svetska rata.Ta delatnost stigla je sa zapada preko Vojvodine.

Mehandžije su u starim hanovima ili mehanama iz turskog doba pružali ugostiteljske usluge:hranu,piće,prenoćište..Kafane su novijeg datuma,ali se u kasnijem periodu javljaju udruženja kafedžija i mehandžija i formiraju zajednički esnaf mehansko-kafanski.Poslovima ugostiteljstva pretežno su se bavili doseljenici koji nisu posedovali zemlju i često su u tom poslu dobro zarađivali.

Trgovinom su se bavili isključivo Turci u vreme njihove vladavine na ovom prostoru.Nakon njihovog odlaska,trgovinu preuzimaju Srbi i trgovci drugih etničkih obeležja,koji su pretežno živeli u gradu,a trgovali različitom robom nabavljanom na selu.Za unutrašnjost Srbije rade obično mali trgovci koji sami kolima raznose različitu robu:„pored užarije,gajtan,šajak,sukno,šajkače,kože i opanke.Oni su na neki način zamenili stare kiridžije, koje su prevozili robu na konjima sve do pred oslobođenje od Turaka.

„Kiridžije su bile iz trnskog i sofijskog okruga i lužničkog sreza okruga pirotskog…Naročito su se kiridžije iz Lužničkog sreza odlikovale svojim poštenjem i valjanom uslugom…“kaže se u jednoj studiji.Trgovina stokom i stočnim proizvodima: vunom, sirom,maslom,lojem,bila je najrazvijenija.Među trgovcima bilo je ličnosti i porodica koje su se posebno istakle svojim trgovačkim sposobnostima,a među njima posebno mesto činili su veletrgovci.

Posebnu grupu predstavljaju zanati u polumanufakturnoj i industrijskoj proizvodnji: vodeničari,valjavičari,vunovlačari i strugari drvene građe.

Vodenice su bile veoma rasprostranjene u prošlosti,građene su svuda u oblastima koje obiluju rečnim tokovima i pogodne su za tradicionalan način mlinarstva.Kako raspolaže značajnim vodnim bogatstvom,Lužnica je u prošlosti imala veliki broj vodenica.One su bile u privatnom vlasništvu pojedinaca,još češće su bile vlasništvo više ortaka.Dogovorno su se prelamali troškovi oko održavanja vodenica,kao i najam vodeničara.Naknada u brašnu za mlevenje u vodenici naziva se„ujam“(„ujma“),i označava deo,procenat.

Valjavičari su izatkana platna i vunene tkanine dorađivali procesom„valjanja“kako bi se poboljšali njihov kvalitet i trajnost.Valjavice su pokretane vodenim pogonom,pa su se nalazile na rekama,u neposrednoj blizini vodenica,čiji su vlasnici često bile iste porodice.

Vunovlačari su se bavili čišćenjem i grubim razdvajanjem vunenog vlakna praveći kudeljnu vunu za predenje.Njihovi pogoni su se nalazili na rekama i njima je zamenjen dotadašnji primitivni rad obrade kudeljnog vlakna ručnim grebenima.

Sarač je stari srpski zanat.Sarač je zanatlija koji izrađuje predmete od kože,pre svega sedla,opasače,kajase,futrole za vatreno oružje, bičeve i novčanike.U srednjem veku zabeleženo je da ovu opremu izrađuju majstori-sarači.

U saračkoj radnji miriše koža.Proces prerade i pripreme kože podeljen je u tri faze,na početku ih je sarač sam obavljao,zatim se koža nabavljala od vargi i naposletku,sarači su počeli da koriste fabrički obrađenu kožu.Sarač izrađuje proizvode ručno,dok među najpoznatijim alatima je saračko šilo i igla kojom se ručno ušiva.Alat je mnogobrojan i podrazumeva mnoštvo različitih noževa,sečiva,makaza,zumbi,kalupa..Proizvode saračkog zanata krasi izuzetno kvalitetna izrada proizvoda.Veština obrade kože-izbor,načini štavljena; kao i razvoj zanata-zanatlije,esnafi,alat,proizvodi čine ”Sarački zanat”.  

Danas je sarački zanat jako redak i na izdahu, usled razvoja industrijske proizvodnje koja u potpunosti zamenjuje potrebe nekad neophodnih saračkih radionica. 

Korparstvo je jedan od najstarijih zanata,razvija se u Srbiji početkom XX veka u vidu kućne radinosti.Korparstvo predstavlja pravljenje korpi od pruća vrbe,a kao osnovna sirovina koristi se crvena vrba(S. purpurea L.)koja ima crvenu koru i vrlo gipke grančice.Raste u proplancima i vrbicima nizijskih šuma.Njene se šibe upotrebljavaju u korparstvu. 

Mislim da sam najvećim delom obuhvatio stare zanate koji su danas na izdisaju neki su u usponu i mislim da će sve više ljudi prihvatati stare zanate i običaje starih vremena jer ova današnja industrijska revolucija nije donela kvalitet i trajnost proizvoda…Pogotovo što je veliki broj ljudi izgubilo poslove i vraćaju se korenima svojih dedova i pradedova da bi preživeli teška vremena koja se došla….

Autor:Goran Popnovakov 2016

Advertisements